LS Trần Minh Hùng tư vấn về Flycam bay tại sân bay tân sơn nhất
Câu hỏi 1: Chúng ta có quy định, có lực lượng chức năng, công nghệ và quy trình ứng phó, nhưng những vật thể tưởng như rất nhỏ như drone, flycam, diều… vẫn tiếp tục xuất hiện ở sân bay. Vậy vấn đề nằm ở đâu? Vấn đề nằm ở khoảng trống pháp lý , khả năng tiếp cận thông tin, ý thức tuân thủ hay năng lực thực thi?
Vấn đề này xuất phát từ sự kết hợp của cả bốn yếu tố trên, tạo nên lỗ hổng trong quản lý an toàn hàng không.
Trên thực tế tồn tại hai trường hợp:
Trường hợp 1: Người dân hoàn toàn không biết:
Người dân thả diều, thả bóng bay, hoặc mua drone đồ chơi cho trẻ em, chỉ coi đó là hoạt động giải trí thuần túy. Họ hoàn toàn không có khái niệm về "phễu bay", "vùng tiếp cận sân bay" hay hiểm họa tiềm ẩn khi các vật thể này bị hút vào động cơ máy bay. Người dân không thể tự nhận biết bằng mắt thường đâu là vùng cấm nếu không có biển cảnh báo trực quan tại thực địa.
Trường hợp 2: Người dân biết những vẫn cố tình vi phạm:
Những người làm vlogger, hoặc người chơi flycam chuyên nghiệp đều biết quy định phải xin phép bay. Tuy nhiên, do quy trình cấp phép để đủ điều kiện bay hiện tại còn phức tạp, họ sẵn sàng "bay lén" để có những thước phim đẹp phục vụ mục đích thương mại hoặc sở thích cá nhân. Họ biết rằng xác suất bị phát hiện, bắt quả tang và tịch thu thiết bị là rất thấp do drone di chuyển rất nhanh và cơ động.
Câu hỏi 3: Làm thế nào để chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa?
Để có thể chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa thì cần thực hiện như sau:
Thứ nhất: tự động số hóa thông tin và truyền thông bằng cách tích hợp bản đồ vùng cấm hoặc hạn chế bay của Bộ Quốc phòng lên các ứng dụng bản đồ phổ biến như Google Maps hoặc phát triển ứng dụng riêng. Khi drone bay trong vùng cấm, ứng dụng sẽ tự động khóa hoặc phát cảnh báo đỏ.
Thứ hai: kiểm soát chuỗi cung ứng và định danh các thiết bị, bắt buộc tất cả các thiết bị như flycam hay drone nhập khẩu hoặc kinh doanh trong nước phải đăng ký định danh. Ngoài ra, phối hợp với các hãng sản xuất drone lớn tại Việt Nam để bắt buộc thiết lập vùng cấm bay kỹ thuật số. Khi vào vùng cấm, thiết bị sẽ tự động hạ cánh hoặc không thể cất cánh.
Thứ ba: thực hiện công nghệ hóa giám sát và phối hợp liên ngành, lắp đặt hệ thống camera AI và radar quét vật thể siêu nhỏ tại các đầu đường băng của sân bay để phát hiện sớm drone ngay từ khoảng cách vài km, thay vì chờ phi công hoặc đài kiểm sáot không lưu nhìn bằng mắt thường.
Điều kiện đăng ký phương tiện bay flaycam được quy định theo khoản 1 Điều 18 của Nghị định 288/2025/NĐ-CP như sau:
“Điều 18. Điều kiện đăng ký phương tiện bay
1. Có giấy tờ chứng minh về sở hữu hợp pháp phương tiện bay, gồm:
a) Giấy phép nhập khẩu và Tờ khai Hải quan (đối với phương tiện bay nhập khẩu);
b) Hóa đơn của đơn vị đủ điều kiện kinh doanh phương tiện bay hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền hoặc văn bản chuyển nhượng hoặc chứng từ tài chính theo quy định của pháp luật.
2. Phương tiện bay phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo quy định của Bộ Quốc phòng ban hành hoặc tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật được Bộ Quốc phòng công nhận.
Căn cứ theo khoản 1,2,3,4,5 Điều 19 của Nghị định 288/2025/NĐ-CP quy định như sau:
“Điều 19. Điều kiện khai thác, sử dụng phương tiện bay
1. Phương tiện bay phải có Giấy chứng nhận đăng ký hoặc Giấy chứng nhận đăng ký tạm thời còn hiệu lực.
2. Người trực tiếp điều khiển phương tiện bay phải đủ 18 tuổi trở lên, trừ trường hợp người điều khiển phương tiện bay có trọng lượng cất cánh tối đa nhỏ hơn 0,25 ki-lô-gam; trong máu, hơi thở không có nồng độ cồn, ma túy, chất gây ngủ, các chất bị cấm theo quy định của pháp luật.
3. Người trực tiếp điều khiển phương tiện bay có trọng lượng cất cánh tối đa từ 0,25 ki-lô-gam trở lên phải có Giấy phép điều khiển bay quan sát bằng trực quan; trường hợp điều khiển phương tiện bay có trọng lượng cất cánh tối đa từ 2 ki-lô-gam trở lên, bay ngoài tầm nhìn trực quan, bay theo chương trình cài đặt sẵn thông qua bộ điều khiển trung tâm phải có Giấy phép điều khiển bay quan sát bằng thiết bị do cơ quan có thẩm quyền cấp hoặc bằng, chứng chỉ quốc tế được Bộ Quốc phòng công nhận.
4. Trường hợp một người điều khiển đồng thời từ 02 phương tiện bay trở lên, ngoài việc đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1, 2 và khoản 3 Điều này thì phải chứng minh được khả năng của công nghệ đáp ứng được các yêu cầu đảm bảo an toàn khi bay, thể hiện trong thông số kỹ thuật của hệ thống vận hành thiết bị bay; bay xếp hình, xếp chữ, biểu diễn ánh sáng nghệ thuật trên không phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đồng ý hoặc phê duyệt.
5. Người trực tiếp điều khiển phương tiện bay khác phục vụ hoạt động thể thao, ngoài việc đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này phải đáp ứng các điều kiện bổ sung theo quy định của pháp luật lĩnh vực thể dục, thể thao.”
Như vậy, để sử dụng đủ được phương tiện bay thì phải đảm bảo các điều kiện được quy định như trên.
Trong sự cố drone xâm nhập làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động tại sân bay Tân Sơn Nhất, chủ sở hữu hoặc người điều khiển drone trái phép phải chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất, bao gồm cả hình sự, hành chính và bồi thường dân sự. Ngoài ra, các hãng hàng không được miễn trừ nghĩa vụ bồi thường hủy hoặc hoãn chuyến cho hành khách do đây là tình huống bất khả kháng để bảo đảm an toàn bay.
Trách nhiệm hình sự:
Do quy mô ảnh hưởng cực kỳ lớn, gây hoãn hoặc hủy, xáo trộn lịch trình của hàng chục chuyến bay, ảnh hưởng tới hơn 12.000 hành khách, gây thiệt hại kinh tế rất lớn, đây là hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm. Căn cứ theo Điều 278 Luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025 quy định như sau:
“Điều 278. Tội cản trở giao thông đường không
1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, cản trở giao thông đường không làm chết 01 người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60% hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 62% đến 121% hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Đặt các chướng ngại vật cản trở giao thông đường không;
b) Di chuyển trái phép, làm sai lệch, che khuất, hoặc phá hủy các biển hiệu, tín hiệu an toàn giao thông đường không;
c) Sử dụng sai hoặc làm nhiễu các tần số thông tin liên lạc;
d) Cố ý cung cấp thông tin sai đến mức gây uy hiếp an toàn của tàu bay đang bay hoặc trên mặt đất, an toàn của hành khách, tổ bay, nhân viên mặt đất hoặc người tại cảng hàng không, sân bay và công trình, trang bị, thiết bị hàng không dân dụng;
đ) Làm hư hỏng trang thiết bị của sân bay hoặc trang thiết bị phụ trợ khác phục vụ cho an toàn bay;
e) Hành vi khác cản trở giao thông đường không”
Trách nhiệm về dân sự (bồi thường thiệt hại);
Ngoài ra, người vi phạm phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh cho các hãng hàng không và đơn vị quản lý. Căn cứ theo Điều 584, 585 và 589 Luật Dân sự 2015 quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Từ đó, các hãng hàng không có quyền tổng hợp thiệt hại kinh tế thực tế và nộp đơn khởi kiện yêu cầu đối tượng vi phạm phải bồi thường toàn bộ số tiền thiệt hại.
Trách nhiệm về xử phạt vi phạm hành chính:
Về chế tài xử phạt, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 30 - 40 triệu đồng căn cứ theo khoản 11, Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định như sau:
“Điều 8. Vi phạm quy định về trật tự công cộng
11. Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng tàu bay không người lái, phương tiện bay siêu nhẹ cản trở hoặc gây mất an toàn cho các phương tiện bay khác.”
Ngoài ra, còn có mức phạt bổ sung là tịch thu tang vật quy định tại khoản 13, Điều 8 của Nghị định số 282/2025/NĐ-CP:
LS TRẦN MINH HÙNG
Vấn đề này xuất phát từ sự kết hợp của cả bốn yếu tố trên, tạo nên lỗ hổng trong quản lý an toàn hàng không.
- Khoảng trống pháp lý: Quy định pháp luật hiện hành chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ. Chế tài xử phạt phần lớn dừng lại ở mức hành chính, thiếu tính răn đe mạnh, như tịch thu phương tiện vĩnh viễn hoặc xử lý hình sự đối với hành vi uy hiếp an toàn bay nghiêm trọng.
- Khả năng tiếp cận thông tin: Hiện nay còn thiếu một số nền tảng dữ liệu số, thông tin đến đại chúng để người dân biết chính xác ranh giới vùng cấm bay, vùng hạn chế bay tại địa phương của họ. Thông tin về an toàn hàng không hiện vẫn mang tính nội bộ ngành, chưa được bình dân hóa và truyền thông sâu rộng đến từng tổ dân phố xung quanh sân bay.
- Ý thức tuân thủ: người dân có tâm lý chủ quan, coi thường rủi ro, nghĩ rằng "vật nhỏ không thể làm rơi máy bay lớn”. Ngoài ra, một số bộ phận người chơi flycam đặt sở thích cá nhân, lợi ích thương mại (quay phim, chụp ảnh cảnh đẹp) lên trên sự an toàn của cộng đồng; trong khi người dân thả diều xem đó là hoạt động giải trí tự phát không cần xin phép.
- Năng lực thực thi: Việc xác định vị trí người điều khiển từ xa cực kỳ khó khăn do tính cơ động cao. Cơ chế phối hợp giữa quản lý sân bay, công an địa phương và lực lượng quân đội tại vùng giáp ranh đôi lúc còn chậm trễ, chưa thể xử lý ngay lập tức khi phát hiện vi phạm.
Trên thực tế tồn tại hai trường hợp:
Trường hợp 1: Người dân hoàn toàn không biết:
Người dân thả diều, thả bóng bay, hoặc mua drone đồ chơi cho trẻ em, chỉ coi đó là hoạt động giải trí thuần túy. Họ hoàn toàn không có khái niệm về "phễu bay", "vùng tiếp cận sân bay" hay hiểm họa tiềm ẩn khi các vật thể này bị hút vào động cơ máy bay. Người dân không thể tự nhận biết bằng mắt thường đâu là vùng cấm nếu không có biển cảnh báo trực quan tại thực địa.
Trường hợp 2: Người dân biết những vẫn cố tình vi phạm:
Những người làm vlogger, hoặc người chơi flycam chuyên nghiệp đều biết quy định phải xin phép bay. Tuy nhiên, do quy trình cấp phép để đủ điều kiện bay hiện tại còn phức tạp, họ sẵn sàng "bay lén" để có những thước phim đẹp phục vụ mục đích thương mại hoặc sở thích cá nhân. Họ biết rằng xác suất bị phát hiện, bắt quả tang và tịch thu thiết bị là rất thấp do drone di chuyển rất nhanh và cơ động.
Câu hỏi 3: Làm thế nào để chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa?
Để có thể chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa thì cần thực hiện như sau:
Thứ nhất: tự động số hóa thông tin và truyền thông bằng cách tích hợp bản đồ vùng cấm hoặc hạn chế bay của Bộ Quốc phòng lên các ứng dụng bản đồ phổ biến như Google Maps hoặc phát triển ứng dụng riêng. Khi drone bay trong vùng cấm, ứng dụng sẽ tự động khóa hoặc phát cảnh báo đỏ.
Thứ hai: kiểm soát chuỗi cung ứng và định danh các thiết bị, bắt buộc tất cả các thiết bị như flycam hay drone nhập khẩu hoặc kinh doanh trong nước phải đăng ký định danh. Ngoài ra, phối hợp với các hãng sản xuất drone lớn tại Việt Nam để bắt buộc thiết lập vùng cấm bay kỹ thuật số. Khi vào vùng cấm, thiết bị sẽ tự động hạ cánh hoặc không thể cất cánh.
Thứ ba: thực hiện công nghệ hóa giám sát và phối hợp liên ngành, lắp đặt hệ thống camera AI và radar quét vật thể siêu nhỏ tại các đầu đường băng của sân bay để phát hiện sớm drone ngay từ khoảng cách vài km, thay vì chờ phi công hoặc đài kiểm sáot không lưu nhìn bằng mắt thường.
Điều kiện đăng ký phương tiện bay flaycam được quy định theo khoản 1 Điều 18 của Nghị định 288/2025/NĐ-CP như sau:
“Điều 18. Điều kiện đăng ký phương tiện bay
1. Có giấy tờ chứng minh về sở hữu hợp pháp phương tiện bay, gồm:
a) Giấy phép nhập khẩu và Tờ khai Hải quan (đối với phương tiện bay nhập khẩu);
b) Hóa đơn của đơn vị đủ điều kiện kinh doanh phương tiện bay hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền hoặc văn bản chuyển nhượng hoặc chứng từ tài chính theo quy định của pháp luật.
2. Phương tiện bay phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo quy định của Bộ Quốc phòng ban hành hoặc tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật được Bộ Quốc phòng công nhận.
Căn cứ theo khoản 1,2,3,4,5 Điều 19 của Nghị định 288/2025/NĐ-CP quy định như sau:
“Điều 19. Điều kiện khai thác, sử dụng phương tiện bay
1. Phương tiện bay phải có Giấy chứng nhận đăng ký hoặc Giấy chứng nhận đăng ký tạm thời còn hiệu lực.
2. Người trực tiếp điều khiển phương tiện bay phải đủ 18 tuổi trở lên, trừ trường hợp người điều khiển phương tiện bay có trọng lượng cất cánh tối đa nhỏ hơn 0,25 ki-lô-gam; trong máu, hơi thở không có nồng độ cồn, ma túy, chất gây ngủ, các chất bị cấm theo quy định của pháp luật.
3. Người trực tiếp điều khiển phương tiện bay có trọng lượng cất cánh tối đa từ 0,25 ki-lô-gam trở lên phải có Giấy phép điều khiển bay quan sát bằng trực quan; trường hợp điều khiển phương tiện bay có trọng lượng cất cánh tối đa từ 2 ki-lô-gam trở lên, bay ngoài tầm nhìn trực quan, bay theo chương trình cài đặt sẵn thông qua bộ điều khiển trung tâm phải có Giấy phép điều khiển bay quan sát bằng thiết bị do cơ quan có thẩm quyền cấp hoặc bằng, chứng chỉ quốc tế được Bộ Quốc phòng công nhận.
4. Trường hợp một người điều khiển đồng thời từ 02 phương tiện bay trở lên, ngoài việc đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1, 2 và khoản 3 Điều này thì phải chứng minh được khả năng của công nghệ đáp ứng được các yêu cầu đảm bảo an toàn khi bay, thể hiện trong thông số kỹ thuật của hệ thống vận hành thiết bị bay; bay xếp hình, xếp chữ, biểu diễn ánh sáng nghệ thuật trên không phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đồng ý hoặc phê duyệt.
5. Người trực tiếp điều khiển phương tiện bay khác phục vụ hoạt động thể thao, ngoài việc đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này phải đáp ứng các điều kiện bổ sung theo quy định của pháp luật lĩnh vực thể dục, thể thao.”
Như vậy, để sử dụng đủ được phương tiện bay thì phải đảm bảo các điều kiện được quy định như trên.
Trong sự cố drone xâm nhập làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động tại sân bay Tân Sơn Nhất, chủ sở hữu hoặc người điều khiển drone trái phép phải chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất, bao gồm cả hình sự, hành chính và bồi thường dân sự. Ngoài ra, các hãng hàng không được miễn trừ nghĩa vụ bồi thường hủy hoặc hoãn chuyến cho hành khách do đây là tình huống bất khả kháng để bảo đảm an toàn bay.
Trách nhiệm hình sự:
Do quy mô ảnh hưởng cực kỳ lớn, gây hoãn hoặc hủy, xáo trộn lịch trình của hàng chục chuyến bay, ảnh hưởng tới hơn 12.000 hành khách, gây thiệt hại kinh tế rất lớn, đây là hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm. Căn cứ theo Điều 278 Luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025 quy định như sau:
“Điều 278. Tội cản trở giao thông đường không
1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, cản trở giao thông đường không làm chết 01 người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60% hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 62% đến 121% hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Đặt các chướng ngại vật cản trở giao thông đường không;
b) Di chuyển trái phép, làm sai lệch, che khuất, hoặc phá hủy các biển hiệu, tín hiệu an toàn giao thông đường không;
c) Sử dụng sai hoặc làm nhiễu các tần số thông tin liên lạc;
d) Cố ý cung cấp thông tin sai đến mức gây uy hiếp an toàn của tàu bay đang bay hoặc trên mặt đất, an toàn của hành khách, tổ bay, nhân viên mặt đất hoặc người tại cảng hàng không, sân bay và công trình, trang bị, thiết bị hàng không dân dụng;
đ) Làm hư hỏng trang thiết bị của sân bay hoặc trang thiết bị phụ trợ khác phục vụ cho an toàn bay;
e) Hành vi khác cản trở giao thông đường không”
Trách nhiệm về dân sự (bồi thường thiệt hại);
Ngoài ra, người vi phạm phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh cho các hãng hàng không và đơn vị quản lý. Căn cứ theo Điều 584, 585 và 589 Luật Dân sự 2015 quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Từ đó, các hãng hàng không có quyền tổng hợp thiệt hại kinh tế thực tế và nộp đơn khởi kiện yêu cầu đối tượng vi phạm phải bồi thường toàn bộ số tiền thiệt hại.
Trách nhiệm về xử phạt vi phạm hành chính:
Về chế tài xử phạt, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 30 - 40 triệu đồng căn cứ theo khoản 11, Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định như sau:
“Điều 8. Vi phạm quy định về trật tự công cộng
11. Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng tàu bay không người lái, phương tiện bay siêu nhẹ cản trở hoặc gây mất an toàn cho các phương tiện bay khác.”
Ngoài ra, còn có mức phạt bổ sung là tịch thu tang vật quy định tại khoản 13, Điều 8 của Nghị định số 282/2025/NĐ-CP:
LS TRẦN MINH HÙNG